Sosyal Sigortalar, İhtiyat Sandığı, Çalışma Dairesi ile ilgili en sık sorulan sorular ve yanıtları

 

 

SOSYAL SİGORTALARIN SAĞLADIĞI MENFAATLER NEDİR?

 

İşkazası ve meslek hastalığı yardımı

Hastalık yardımı

Analık yardımı

Evlenme Yardımı

İşsizlik Yardımı

Malüllük aylığı

Yaşlılık aylığı

Ölüm halinde eşine,çocuklarına aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılması

Cenaze Yardımı

 

SOSYAL SİGORTALARIN KOLLARI NELERDİR?

 

a)      İşkazası ve Meslek Hastalıkları Sigortası

b)      Hastalık Sigortası

c)       Analık Sigortası

d)      İşsizlik Sigortası

e)      Malüllük,Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları

 

 

KİMLER SİGORTALI OLABİLİR?

           

a)      15 yaşını doldurmuş ve bir işveren yanında çalışıyor olan herkes

b)      18 yaşını doldurmuş kendi adına bağımsız olarak çalışan iş sahipleri Sosyal Sigortalar Yasası kapsamına zorunlu olarak girmektedir.

c)       Çalışmadığı halde 1800 gün (5 yıl) Sosyal Sigorta primi olan kişiler de, çalışma şartı aranmadan İsteğe Bağlı olarak Sosyal Sigortalar kapsamına girip sigortalı olabilirler.

d)      Ev kadınları istedikleri takdirde Sosyal Sigortalı olabilirler

 

 

KİMLER SİGORTALI SAYILMAZ?

 

a)      İşverenin ücretsiz çalışan ve sigortalı olmak istemeyen eşi,anası, babası, veya 18 yaşından büyük çocukları.

b)      Ev hizmetlerinde çalışıp sigortalı olmak istemeyenler.

c)       Askerlik mükellefiyetlerini yerine getirmekte olanlar.

d)      Ceza ve ıslah evlerine ait işyerlerinde yapılan işten dolayı herhangi bir ücret

     ödenmeden çalıştırılan mahkumlar.

e)      Sağlık kuruluşlarında işe alıştırılmakta olan hasta ve malüller.

f)         15 yaşını doldurmamış olanlar.

g)      İlk defa sigortalı olduğu zaman 65 yaşını doldurmuş olanlar,veya işten durduktan veya işi bıraktıktan ve on beş gün geçtikten sonra yeniden sigortalı işte çalışmaya başladığı tarihte 65 yaşını doldurmuş olanlar.

h)       İşyeri merkezi KKTC dışında bulunup da iki yılı geçmemek üzere geçici görevli olarak KKTC.’ne gönderilen yabancı uyruklular.

 

 

 

 

NE ZAMAN SİGORTALI OLUNUR?

 

Bir işverene bağlı olarak çalışanlar işe alınmalarıyla, işveren ve bağımsız çalışanlar da çalışmaya başlamalarıyla kendiliğinden sigortalı olurlar.

 

 

 

İŞVEREN,   SİGORTALI ÇALIŞTIRMA, SİGORTALI   DURDURMA   VE İŞYERİ DEĞİŞİKLİĞİ GİBİ DURUMLARDA   NE YAPMALIDIR?

 

a)      Kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar ve işverenler,faaliyete geçirdikleri işyeri ile yanlarında çalıştırdıkları sigortalıları en geç bir ay içerisinde en yakın Sosyal Sigortalar Şube ve Bürolarına bildirmek zorundadırlar.

b)      İşyerinde istihdam edilen sigortalıların işten durdurulmaları ve işyerinin kapatılması da yine en geç bir ay içerisinde Daireye bildirilmelidir.

c)       İşverenler ile kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar,işyerleri ile ilgili her türlü değişikliği (devir,intikal,faaliyet alanı değişikliği v.b. gibi) kayıtlı bulundukları Şube ve Büroya bildirme zorundadırlar.

 

BORDROLAR NE ZAMAN VERİLMELİDİR?

 

İşverenler yanlarında çalıştırdıkları sigortalılara yapacakları ödemelerden kesecekleri primleri ve kendi katkılarını Daire’den alacakları bordro üzerinde göstermek ve ödemeyi yaptığı ayı takip eden ay sonuna kadar Daire’ye yatırmak zorundadırlar.

 

Kendi nam ve hesabına çalışanlar,işverenler ,isteğe bağlı sigortalılar ve ev kadınları da kendi seçtikleri gelir basamağı üzerinden primlerini üçer aylık devrelerle ve devrenin bitimini takip eden ay sonuna kadar Daireye yatırmak zorundadırlar.

 

SİGORTALI KİMLERİ GEÇİNDİRMEKLE YÜKÜMLÜDÜR?

 

a)      Karısı, çalışamayacak durumda malül veya 60 yaşını doldurmuş kocası,

b)      16 yaşını veya orta öğrenim yapıyorsa 20 yaşını,yüksek öğrenim yapıyorsa 25 yaşını doldurmamış yahut 16 yaşını doldurmuş olup da çalışamayacak durumda malül çocukları,Sigortalı tarafından evlat edinilmiş,tanınmış veya nesebi              düzeltilmiş,yahut babalığı hükme bağlanmış çocuklar,

c)       Geçimini sigortalı tarafından sağlandığı belgelenen ve bu Yasaya göre gelir veya aylık almayan anne ve babası.

 

GEÇİCİ İŞ GÖREMEMEZLİK ÖDENEĞİ NEDİR VE HANGİ HALLERDE ÖDENİR?

Sigortalının belirli bir süre işinden geri kalmasına geçici işgöremezlik hali ve bu sürece hergün için ödenen ödeneğe de geçici işgöremezlik ödeneği denilir.

İşkazası,meslek hastalığı,hastalık ve analık hali sebebiyle geçici işgöremezlik durumu hekim veya sağlık kurulları raporları ile tesbit olunan sigortalılara geçici işgöremezlik ödeneği ödenir.

 

İŞ KAZASI VE MESLEK   HASTALIĞI   NEDİR?

 

Sigortalının çalıştığı işyerinde bulunduğu sırada, yürütülmekte olan iş dolayısıyla, işverenin emri ile başka bir yere gönderildiği sırada veya işine gidip gelirken meydana gelen ve sigortalının yaralanmasına veya ölmesine neden olan olaya işkazası denir.

 

Sigortalının çalıştırıldığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık,sakatlık veya ruhi arıza hallerine ise meslek hastalığı denir.

 

İş kazasının bildirimi zorunludur. İşveren vakanın oluş biçimi,yeri ve zamanına bakılmaksızın o yerdeki emniyet makamlarına derhal,Sosyal Sigortalar Dairesine de en geç iki iş günü içinde olayı bildirmek zorundadır.Vakanın işkazası olup olmadığını Sosyal Sigortalar Dairesi Müfettişleri soruşturur.

 

İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI DURUMUNDA SAĞLANAN YARDIMLAR NELERDİR?

 

• Sağlık yardımı yapılması
• Geçici işgöremezlik süresince günlük ödenek verilmesi,
• Sürekli işgöremezlik hallerinde gelir verilmesi,
• Protez araç ve gereçlerinin sağlanması,takılması,onarılması ve yenilenmesi,
• Ülkede tedavisi mümkün olmayan ,sigortalının gerekirse yurtdışına tedaviye gönderilmesi,
• Cenaze gideri karşılığı verilmesi,
• Sigortalının ölümünde hak sahiplerine gelir bağlanması,
• Ancak, İşkazaları ve meslek hastalıkları sigortasından sağlanan yardımlar için herhangi bir prim ödeme süresi koşulu yoktur.

 

 

HASTALIK SİGORTASINDAN SAĞLANAN YARDIMLAR NELERDİR?

 

 

• Sağlık yardımı yapılması, sigortalının Devlet Hastanelerindeki tedavi giderlerinin karşılanması,
• Ağız protezleri dışındaki protez araç ve gereçlerinin sağlanması, takılması, onarılması ve yenilenmesi,gözlük yardımı gibi,Geçici işgöremezlik süresince günlük ödenek verilmesi,
• Özel hekimlere muayeneden ilaç giderlerinin %80’inin karşılanması,
• Devlet Hastanelerinde yapılamayan tedavi ve tetkiklerin bedelinin karşılanması,
• Yurt içinde yapılamayan tedaviler için, gerekli görülmesi halinde sigortalının yurt dışına tedaviye gönderilmesi,

 

HASTALIK SÜRESİNCE YAPILAN SAĞLIK YARDIMININ SÜRESİ NE KADARDIR?

 

 

Hastalık hallerinde yapılacak sağlık yardımları altı aydır.Bu süre gerekli görülmesi halinde onsekiz aya kadar uzatılabilir.

Sigortalının geçindirmekle yükümlü olduğu eşi ve çocukları hastalıkları halinde sağlık yardımlarından yararlanırlar.

 

ANALIK SİGORTASINDAN SAĞLANAN YARDIMLAR NELERDİR?

 

Sigortalı kadının veya eşi sigortalı olan kadının analığı halinde sağlanan yardımlar:

·         Gebelik muayenesinin yaptırılması ve gerekli sağlık yardımlarının sağlanması,

·         Doğumda gerekli sağlık yardımlarının sağlanması,

·         Emzirme yardım parası verilmesi,

·         Sigortalı kadının doğumdan önce ve sonra işinden kaldığı geçici işgöremezlik süresince günlük ödenek verilmesi (Analık hali sebebiyle ülkede başka bir yere veya yurtdışına gönderilmesi,

 

 

EVLENME YARDIMI NEDİR? NASIL YARARLANILIR?

 

Sigortalının evlenmesi halinde, evlenme tarihindeki resmi asgari ücretin iki katı tutarında maktu evlenme yardımı yapılmaktadır.

 

Evlenme yardımından yararlanabilmek için en az iki yıllık sigortalı olup 720 gün (2 yıl) prim yatırımı olması ve evlilik tarihinden önceki bir yıl içinde enaz 120 gün Analık Sigortası primi ödenmiş olmalıdır.Evlenme yardımından yararlanabilmek için evlilik tarihini izleyen 90 gün içerisinde Daireye başvuru yapılmalıdır.

 

 

İŞSİZLİK YARDIMI NEDİR? NASIL YARARLANILIR?

 

Bir işverene bağlı olarak çalışan , 16 ile 60 yaş arasında olan ve işvereni tarafından işten durdurulan sigortalılara işsizlik yardımı sağlanır.

İşsizlik sigortasından yararlanma koşulları şunlardır;

• İşverenden   işten durdurma nedenini belirleyen bir yazı almalıdır.
• Çalışma Dairesine işsizlik kaydını yaptırıp,Sosyal Sigortalar Dairesi’ne müracaat edilmelidir.
• Sosyal Sigortalar Dairesi’ne müracaat edilen tarihten önceki 13 ay içinde en az 120 günlük işsizlik sigortası primi ödenmiş olmalıdır.
• Sosyal Sigortalar Dairesince tesbit edilen günlerde imzaya gelinmelidir.

 

MALÜLLÜK SİGORTASI NEDİR VE YARARLANMA KOŞULLARI NELERDİR?

 

Çalışma gücünün en az üçte ikisini yitirdiği Sağlık Kurulu Raporu ile saptanan sigortalı malül sayılır. Malüllük sigortasından sağlanan yardım, malüllük aylığı bağlanmasıdır.

 

Malüllük aylığından yararlanabilmek için;

·         Malül olmak,

·         En az 15 yıldan beri sigortalı bulunmak ve bu süre içinde en az toplam 5400 gün   Malüllük,Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları primi ödemiş olmak.

·         Sigortalılık süresi 5 yıl ve daha fazla olan ve en az 1800 gün Malüllük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları primi ödemiş bulunmak.Bu durumda indirimli Malüllük aylığı bağlanıyor.

·         Malüllük aylığı bağlanması isteğinde bulunduğu tarihten önceki son 5 takvim yılında en az toplam 600 gün Malüllük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları primi ödemiş bulunmak,

·         Sigortalılık süresi 5 yıldan daha az olan ve en az 365 gün Malüllük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları olan sigortalılara işsizlik ödeneğinin aylık miktarı kadar Malüllük aylığı bağlanır.

 

YAŞLILIK SİGORTASINDAN SAĞLANAN YARDIMLAR NELERDİR?

 

Yaşlılık aylığı bağlanması ve Toptan ödeme yapılması.

 

 

ÖLÜM SİGORTASINDAN SAĞLANAN YARDIMLAR NELERDİR?

 

• Sigortalı olarak herhangi bir işte çalışırken veya Sosyal Sigortalardan yaşlılık veya Malüllük aylığı alırken ölen sigortalının eşine, çocuklarına ve geçindirmekle yükümlü olduğu ana babasına aylık bağlanması.
• Ölen sigortalı ile geçindirmekle yükümlü olduğu eşi ve çocukları için cenaze masrafı karşılığı verilmesi,
• Ölen sigortalının eşinden, çocuklarından, ana ve babasından hiçbirisi ölüm aylığına hak kazanmaması durumunda hak sahiplerine toptan ödeme yapılması.

 

CENAZE YARDIMI NEDİR?

 

İşkazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı ile sigortalı olarak çalışmakta veya Malüllük veya yaşlılık aylığı almakta iken veya sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldığı tarihten bir yıl geçmeden ölen sigortalı ile bakmakla mükellef olduğu eşi ve çocuklarının ailesine verilen maktu cenaze masrafına   cenaze yardımı denir.

 

 

 İŞVERENİN SOSYAL SİGORTA DAİRESİNE KARŞI YÜKÜMLÜLÜKLERİ NELERDİR?

 

• İşveren çalıştırmaya başladığı sigortalıların işe başlamaları ile işten ayrılmalarını en geç 1 ay zarfında Daireye bildirmekle   yükümlüdür.

 

• İşyerinde, çalıştırılan sigortalılar işe alındığı tarihten itibaren 1 ay zarfında,   işveren tarafından Daireye bildirilmediği,sonradan bildirildiği veya sigortalı çalıştırıldığı Dairece saptandığı tarihten önce, sigortalı işine giderken veya gelirken veya işyerinde işkazasına uğraması, hastalanması,meslek hastalığına tutulması veya analık hali doğması   hallerinde sigortalıya gerekli yardımlar Dairece sağlanır.Ancak,sigortalı çalıştırıldığı yasal süresi içinde Daireye bildirilmediği nedeni ile bahis konusu sigortalı için yapılan ve ileride yapılması gerekli olan tüm masraflar, işverene ödettirilir.

 

• İşyerinde tescilli sigortalının, işyerinde veya işine giderken veya gelirken kazaya uğraması halinde, işveren kazayı yasanın öngördüğü şekilde Daireye bildirmezse,bildirimin yapılacağı tarihe kadar sigortalıya yapılan tüm masraflar (geçici işgöremezlik ödenekleri dahil) işverene aittir.

 

• Ayrıca işveren, işkazasına uğrayan sigortalıya, her türlü sağlık yardımını, Daire olaya el koyuncaya kadar yapmakla yükümlüdür.İşverenin ihmalkarlığı veya gecikmesi yüzünden, sigortalının tedavisinin uzaması veya malül kalmasına neden olması halinde, gerek Dairenin gerekse sigortalının uğrayacağı her türlü zararı işveren ödemek zorundadır.

 

• İşveren çalıştırdığı sigortalıların iş güvenliğinden de sorumludur.İşyerinde meydana gelebilecek bir kaza, işverenin kasdı veya işsağlığı ve güvenliği ile ilgili kurallara aykırı hareketi nedeni ile hak sahiplerine yapılan ve ileride yapılması gerekli olan giderlerin toplamı işverenden alınır.

 

• İşveren bir ay içinde çalıştırdığı sigortalıların o ay içindeki kazançlarına göre hesaplanacak prim tutarını en geç ertesi ayın sonuna kadar Daireye ödemekle yükümlüdür.Süresi içinde ödenmeyen primlere uygulanacak gecikme zamlarından yalnız işveren sorumludur.

 

• İşveren, işyerini ziyaret eden Sosyal Sigortalar Müfettişlerine, işyeri ve sigortalılar ile ilgili olarak talep edilebilecek evrakları göstermekle veya temin etmekle yükümlüdür.

 

• Bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde işverenden iş alan ve kendi adına sigortalı çalıştıran “aracılar” yukarıda konusu edilen sigorta olaylarından sorumlu oldukları gibi,yasa ayrıca asıl işvereni de “aracı ile birlikte” sorumlu tutmaktadır.

 

• Ayrıca,bu Yasanın uygulamasından doğan mükellefiyetleri yerine getirmeyen bağımsız çalışanlarla işverenler,mahkemeye verilmeleri halinde resmi aylık asgari ücret tutarına kadar para veya iki yıla kadar hapis cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.Tekerrürü   halinde ise cezalar iki katına kadar yükseltilebilir.
  
  
  

  KKTC VE TC SOSYAL GÜVENLİK ANTLAŞMASI (30/96 Sayılı Yasa)   ALTINDA   YAPILAN HİZMET BİRLEŞTİRİLMESİ NEDİR?

   

  Aynı veya farklı Sosyal Güvenlik Kurumlarına bağlı olarak çalışanların yardım haklarının doğması , idamesi ve ihyasında bu kurumlardaki fiili hizmet sürelerinin kesintili olup olmadığına bakılmaksızın birleştirilmesi için yapılan işlemelere Hizmet Birleştirilmesi denir.

  Hizmet Birleştirilmeleri; KKTC.’deki çeşitli Kurumlarda geçen hizmetlerle ilgili olarak 30/96 sayılı Yasa altında ve ayrıca KKTC/TC Sosyal Güvenlik Antlaşması altında yapılmaktadır.

   

   

  HANGİ KOŞULLARDA HİZMET BİRLEŞTİRİLMESİ YAPILIR?

   

  a)      Kesintili olup olmadığına bakılmaksızın ,farklı Kurumlardaki fiili hizmet sürelerinin toplamı 25 yıl olup,55 yaşını dolduranlar,

  b)      Kesintili olup olmadığına bakılmaksızın farklı Kurumlardaki fiili hizmet sürelerinin toplamı 20 yıl olup,60 yaşını dolduranlar,

  c)       55 yaşını dolduran siyasi kamu görevlileri için birleştirilmiş fiili hizmet sürelerinin en az 15 yıl olması yeterlidir.

   

  KKTC-TC   SOSYAL GÜVENLİK ANTLAŞMASI KAPSAMINDAN KİMLER FAYDALANABİLİR?

   

  Türkiye açısından SSK Mevzuatına dahil olanlarla ,KKTC açısından K.T. Sosyal Sigortalar Yasası altında işlem gören kişiler karşılıklı olarak belirli şartlarla sağlık yardımlarından faydalanabilirler.

   

  TC. Emekli-Sandığı ,TC. Bağ-Kur ve KKTC.’deki 30/96 sayılı Yasa altında

  belirtilen diğer kuruluşlarda çalışanlar Sağlık yardımları kapsamına alınmamışlardır.

   

  KKTC-TC. SOSYAL  GÜVENLİK ANTLAŞMASINDA HANGİ HİZMETLERİN BİRLEŞTİRİLMESİ DİKKATE ALINMIŞTIR?

   

  KKTC.Bakımından;

   

  Sigortalı Hizmetler

  Mücahitlik Hizmet Süreleri (Geçici 9. Maddeye göre)

  Resmi Süre                     (Geçici 9.Maddeye göre)

  K.C. Süreleri                   (Özel Uygulama kapsamında)